Καραγκούνηδες, οι άνθρωποι του θεσσαλικού κάμπου και η φορεσιά τους

Αν έχετε δει ποτέ σε σχολική γιορτή μια κοπέλα με βαριά, κεντημένη φορεσιά, κόκκινα και μαύρα χρώματα και ασημένια στολίδια στο στήθος, το πιθανότερο είναι ότι φορούσε καραγκούνικη φορεσιά. Και αν το τραγούδι ήταν «Καραγκούνα», τότε ο χορός ήταν από τους πιο γνωστούς της Ελλάδας.

Ποιοι είναι οι Καραγκούνηδες

Με τον όρο «Καραγκούνηδες» εννοούμε τους παλιούς, γηγενείς κατοίκους του θεσσαλικού κάμπου, κυρίως στους νομούς Καρδίτσας, Τρικάλων και σε μέρος της Λάρισας. Ήταν αγρότες και κολίγοι, που για αιώνες καλλιεργούσαν τη γη των τσιφλικιών, πρώτα των Οθωμανών και μετά των μεγαλογαιοκτημόνων, ως την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών τον 20ό αιώνα.

Η προέλευση της λέξης δεν είναι βέβαιη. Η πιο συνηθισμένη εξήγηση τη συνδέει με το τουρκικό «καρά», που σημαίνει μαύρο, και με τη μαύρη κάπα που φορούσαν. Υπάρχουν όμως και άλλες ερμηνείες.

Η φορεσιά

Η γυναικεία καραγκούνικη φορεσιά είναι από τις πιο εντυπωσιακές ελληνικές παραδοσιακές φορεσιές. Αποτελείται από πολλά κομμάτια: πουκάμισο με κεντημένο στρίφωμα, σιγκούνι, ποδιά, ζωνάρι, κεφαλόδεσμο, και πάνω τους ασημένια κοσμήματα που χτυπούσαν μεταξύ τους στον χορό. Τα κεντήματα έχουν γεωμετρικά σχέδια και έντονα χρώματα.

Η νυφική φορεσιά ήταν η πιο πλούσια. Κάθε κομμάτι της είχε νόημα: έδειχνε την περιοχή, την κοινωνική θέση, αν η γυναίκα ήταν ανύπαντρη, νύφη ή παντρεμένη.

Χορός και τραγούδι

Ο χορός «Καραγκούνα» έγινε γνωστός σε όλη την Ελλάδα, αλλά τα καραγκούνικα τραγούδια είναι πολλά περισσότερα. Είναι τραγούδια του κάμπου, του θερισμού, του γάμου, του ξενιτεμού, με ζουρνάδες και νταούλια ή με κλαρίνο και βιολί.

Πού θα τα δείτε σήμερα

Σε πολλά χωριά του κάμπου υπάρχουν πολιτιστικοί σύλλογοι που κρατούν ζωντανή την παράδοση, με χορευτικά τμήματα και εκθέσεις φορεσιών. Γίνονται και συναντήσεις με το όνομα «Καραγκούνικο Αντάμωμα», όπου μαζεύονται σύλλογοι από όλη τη Θεσσαλία. Τα λαογραφικά μουσεία της Λάρισας, της Καρδίτσας και των Τρικάλων έχουν επίσης φορεσιές και αντικείμενα της καθημερινής ζωής.

Αν έχετε γιαγιά από τον κάμπο, ρωτήστε τη. Πιθανότατα κάπου σε ένα μπαούλο υπάρχει ακόμα ένα κομμάτι της φορεσιάς.