Νέα Αγχίαλος, οι παλαιοχριστιανικές βασιλικές δίπλα στη θάλασσα

Οδηγείς από τον Βόλο προς τον Αλμυρό και, κάπου ανάμεσα στα σπίτια και στα περιβόλια, βλέπεις περιφράξεις με ερείπια δίπλα στον δρόμο. Δεν είναι ένα μνημείο. Είναι κομμάτια μιας ολόκληρης πόλης που κάποτε ήταν από τα σημαντικότερα χριστιανικά κέντρα της Ελλάδας. Η Νέα Αγχίαλος χτίστηκε από πάνω της, σχεδόν χωρίς να το ξέρει.

Δύο πόλεις πριν από την πόλη

Εδώ, στον βορειοδυτικό μυχό του Παγασητικού, υπήρχε πρώτα η Πύρασος, που ο γεωγράφος Στράβων αποκαλεί «ευλίμενο». Ήταν το λιμάνι των Φθιώτιδων Θηβών, μιας πόλης λίγο πιο μέσα στη στεριά. Το 217 π.Χ. ο Φίλιππος Ε΄ της Μακεδονίας κατέστρεψε και τις δύο.

Στη θέση της Πυράσου αναπτύχθηκε γρήγορα μια νέα πόλη, που κράτησε το όνομα των Φθιώτιδων Θηβών. Στα χριστιανικά χρόνια, για να μη μπερδεύεται με τη Θήβα της Βοιωτίας, την έλεγαν Θεσσαλικές ή Χριστιανικές Θήβες. Ήταν μεγάλη: το τείχος της είχε μήκος περίπου δύο χιλιόμετρα και έκλεινε μέσα του 250 στρέμματα. Κάηκε και ερημώθηκε στα μέσα του 7ου αιώνα.

Οι βασιλικές και τα ψηφιδωτά

Ό,τι κάνει σήμερα την Αγχίαλο ξεχωριστή είναι οι βασιλικές του 5ου και 6ου αιώνα. Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως τη βασιλική του Ελπιδίου, τη βασιλική του Αγίου Δημητρίου, τη βασιλική του αρχιερέα Πέτρου, το επισκοπικό μέγαρο, λουτρά, ένα γυμνάσιο και έναν πλακόστρωτο δρόμο με καταστήματα. Έξω από τα τείχη υπάρχουν ακόμα μια κοιμητηριακή βασιλική, μια έπαυλη του 3ου–4ου αιώνα κοντά στη θάλασσα και τάφοι λαξευμένοι στον λόφο.

Το πιο εντυπωσιακό είναι τα ψηφιδωτά δάπεδα. Είναι τόσα πολλά και τόσο ποικίλα που ο αρχαιολογικός χώρος θεωρείται σημείο αναφοράς για όποιον μελετά αυτή την τέχνη. Γεωμετρικά σχέδια, πλέγματα, φυτικά μοτίβα, απλωμένα σε δάπεδα που κάποτε περπατούσαν πιστοί, έμποροι και επίσκοποι.

Η πόλη των προσφύγων

Η σημερινή Νέα Αγχίαλος έχει κι αυτή μια ιστορία ξεριζωμού. Ιδρύθηκε το 1907 από Έλληνες της Αγχιάλου της Μαύρης Θάλασσας, του σημερινού Πομόριε στη Βουλγαρία. Στις 30 Ιουλίου 1906 η πόλη τους πυρπολήθηκε και οι κάτοικοι έφυγαν για την Ελλάδα. Αποφάσισαν να μείνουν μαζί, σε έναν οικισμό με το όνομα της πατρίδας τους, για να μη σβήσει. Με τη βοήθεια της κυβέρνησης αγόρασαν ένα τσιφλίκι δίπλα στη θάλασσα, όπως ήταν και η παλιά τους πόλη, και το ξεπλήρωσαν τα επόμενα χρόνια.

Έτσι, οι πρόσφυγες του 20ού αιώνα έχτισαν τα σπίτια τους πάνω στα ερείπια της πόλης του 6ου. Δύο ιστορίες ξεριζωμού, η μία πάνω στην άλλη.

Πρακτικά

Η Νέα Αγχίαλος είναι λίγο έξω από τον Βόλο, στον δρόμο προς τον Αλμυρό. Τα ερείπια είναι σε πολλά σημεία του οικισμού, κατά μήκος του δρόμου προς τον Βόλο, πίσω από την αγορά και στο δυτικό άκρο. Συνδυάστε τη βόλτα με μια στάση στην παραλία και με τα τσιπουράδικα του Βόλου το βράδυ.