Στο αμόνι: οι σιδεράδες και οι πεταλωτές του κάμπου
Καμίνια, αμόνια και εκατοντάδες πέταλα. Μια συλλογή στη Λάρισα θυμίζει τις τέχνες που κράτησαν τον κάμπο σε κίνηση πριν έρθουν τα τρακτέρ.
Πριν γεμίσει ο θεσσαλικός κάμπος τρακτέρ, η δουλειά γινόταν με ζώα. Και τα ζώα χρειάζονταν πέταλα, τα αλέτρια υνιά, οι άμαξες σιδερένια στεφάνια στους τροχούς. Γι' αυτό σε κάθε χωριό και σε κάθε συνοικία υπήρχε ένας σιδεράς, και ο ήχος του σφυριού ακουγόταν από το πρωί.
Φωτιά, αμόνι, σφυρί
Το σιδηρουργείο οργανωνόταν γύρω από το καμίνι. Η φωτιά ζωντάνευε με το φυσερό, το σίδερο κοκκίνιζε και πήγαινε στο αμόνι, όπου το σφυρί του έδινε σχήμα. Ύστερα το νερό, και πάλι φωτιά. Μια δουλειά με ρυθμό, θόρυβο και πολλή υπομονή.
Ο σιδεράς έβλεπε το σίδερο και ήξερε. Από το χρώμα του καταλάβαινε αν ήταν έτοιμο για χτύπημα ή αν ήθελε κι άλλη φωτιά. Από τον ήχο στο αμόνι καταλάβαινε αν είχε ράγισμα. Αυτά δεν τα έγραφε κανένα βιβλίο. Τα μάθαινε ο μαθητής δίπλα στον μάστορα, χρόνια ολόκληρα, ξεκινώντας από το φυσερό.
Εκτός από πέταλα, από το σιδηρουργείο έβγαιναν τσαπιά, κασμάδες, δρεπάνια, αλυσίδες, μεντεσέδες για πόρτες, καρφιά. Πολλά από αυτά επιδιορθώνονταν ξανά και ξανά, γιατί το καινούργιο σίδερο ήταν ακριβό.
Ο πεταλωτής
Ιδιαίτερη τέχνη ήταν το πετάλωμα. Ο πεταλωτής έπρεπε να ξέρει σίδερο αλλά και ζώα: πώς να σηκώσει το πόδι, πώς να καθαρίσει την οπλή, πώς να ταιριάξει το πέταλο ώστε το άλογο ή το μουλάρι να δουλέψει χωρίς να πονά. Ακόμα και τα βόδια πεταλώνονταν, με μικρά χωριστά πέταλα για κάθε μισό της οπλής τους.
Οι τοίχοι των παλιών εργαστηρίων ήταν γεμάτοι πέταλα κάθε μεγέθους, έτοιμα να προσαρμοστούν. Την εποχή των μεγάλων αγροτικών δουλειών, μπροστά στο πεταλωτήριο περίμεναν σειρά τα ζώα όλου του χωριού.
Μια τέχνη που αλλάζει
Με τη μηχανοποίηση της γεωργίας, από τη δεκαετία του 1960 και μετά, οι σιδεράδες λιγόστεψαν. Τα τρακτέρ δεν χρειάζονταν πέταλα και τα εργαλεία άρχισαν να αγοράζονται έτοιμα. Πολλά σιδηρουργεία έκλεισαν ή έγιναν συνεργεία.
Η τέχνη όμως δεν χάθηκε. Υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που δουλεύουν το σίδερο με τα χέρια: σε εργαστήρια, σε στάβλους και ιππικούς ομίλους, σε καλλιτεχνικά σιδερένια έργα για κάγκελα και πόρτες. Ένα άλογο θέλει ακόμα και σήμερα φροντίδα στις οπλές του κάθε λίγες εβδομάδες. Τους ανθρώπους αυτούς ψάχνουμε για τη σειρά «Οι Τεχνίτες».
Ξέρετε έναν σιδερά ή πεταλωτή που δουλεύει ακόμα; Προτείνετέ τον από τη σελίδα του χάρτη.
Φωτογραφίες
