Στα τέλη του 18ου αιώνα, ένα ορεινό χωριό πάνω από τα Τέμπη είχε πελάτες στη Βιέννη, τη Λειψία και την Ουγγαρία. Δεν πουλούσε κρασί ούτε τυρί. Πουλούσε χρώμα. Τα Αμπελάκια έβαφαν βαμβακερά νήματα σε ένα κόκκινο τόσο σταθερό και ζωηρό που οι έμποροι της Κεντρικής Ευρώπης τα ζητούσαν με το όνομα του χωριού.
Η Κοινή Συντροφιά
Το μυστικό δεν ήταν μόνο η βαφή. Ήταν ο τρόπος που οργανώθηκαν οι άνθρωποι. Γύρω στο 1780, οι παραγωγοί, οι βαφείς και οι έμποροι του χωριού ενώθηκαν σε μια κοινή επιχείρηση, την Κοινή Συντροφιά των Αμπελακίων. Πολλοί την αναφέρουν ως έναν από τους πρώτους συνεταιρισμούς της Ευρώπης. Τα κέρδη μοιράζονταν, οι αποφάσεις παίρνονταν από κοινού, και το χωριό είχε δικά του σχολεία και γραφεία στο εξωτερικό.
Η ακμή δεν κράτησε πολύ. Στις αρχές του 19ου αιώνα, οι πολέμοι στην Ευρώπη, η βιομηχανική βαφή και οι εσωτερικές διαφορές έφεραν το τέλος. Τα Αμπελάκια ξαναγύρισαν σε ένα ήσυχο ορεινό χωριό.
Το αρχοντικό Σβαρτς
Αυτό που έμεινε από εκείνη την εποχή είναι τα σπίτια. Το πιο γνωστό είναι το αρχοντικό του Γεωργίου Σβαρτς, που λειτουργεί σήμερα ως μουσείο. Από έξω μοιάζει με βαρύ πέτρινο κτίριο. Μέσα είναι γεμάτο ξυλόγλυπτα ταβάνια, ζωγραφισμένους τοίχους με τοπία και πόλεις και μεγάλα παράθυρα που κοιτάνε προς την κοιλάδα. Είναι από τα καλύτερα δείγματα αρχοντικού του 18ου αιώνα στη Θεσσαλία και δείχνει πόσο πλούσιος έγινε κάποτε αυτός ο τόπος.
Βόλτα στο χωριό
Τα Αμπελάκια έχουν λιθόστρωτα που ανεβοκατεβαίνουν, μια πλατεία με καφενεία και θέα προς τον κάμπο. Δεν είναι μεγάλο χωριό και γυρίζεται με τα πόδια σε λίγες ώρες. Το ενδιαφέρον είναι στις λεπτομέρειες: τα παλιά αρχοντικά, οι βρύσες, οι εκκλησίες, οι αυλές με τις κληματαριές που θυμίζουν γιατί το χωριό λέγεται έτσι.
Πώς θα πάτε
Τα Αμπελάκια απέχουν περίπου 35 χιλιόμετρα από τη Λάρισα. Ο δρόμος ανεβαίνει από την κοιλάδα των Τεμπών με στροφές. Συνδυάζονται εύκολα με μια στάση στην Αγία Παρασκευή, κάτω στο φαράγγι. Πριν πάτε στο αρχοντικό Σβαρτς, κοιτάξτε τις μέρες και τις ώρες που είναι ανοιχτό.
Το φθινόπωρο είναι καλή εποχή: στο τέλος Οκτωβρίου το χωριό φιλοξενεί και τη γιορτή του κάστανου.
