Σιδηρόδρομοι Θεσσαλίας, το τρένο που ένωσε κάμπο και Βόλο το 1884

Τρία χρόνια μετά την ένωση της Θεσσαλίας με την Ελλάδα, ένα ατμοκίνητο τρένο ξεκίνησε από τον Βόλο για τη Λάρισα. Ήταν 22 Απριλίου 1884 και τα εγκαίνια τα έκανε ο ίδιος ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄. Οι Σιδηρόδρομοι Θεσσαλίας είχαν μόλις γεννηθεί, και μαζί τους ένας νέος τρόπος να κινείται ο κάμπος.

Ένα δίκτυο για το σιτάρι

Η Θεσσαλία ήταν το σιτοβολώνα της χώρας, χωρίς όμως τρόπο να βγάλει γρήγορα την παραγωγή στη θάλασσα. Το δίκτυο σχεδιάστηκε ακριβώς γι' αυτό: να φέρνει το σιτάρι, το βαμβάκι και τα προϊόντα του κάμπου στο λιμάνι του Βόλου.

Η κατασκευή ξεκίνησε το 1882. Τη γραμμή Βόλος–Λάρισα, μήκους 61 χιλιομέτρων, ακολούθησε το μεγάλο τμήμα Βελεστίνο–Καλαμπάκα, 142 χιλιόμετρα, που ολοκληρώθηκε στις 16 Ιουνίου 1886. Περνούσε από τα Φάρσαλα, την Καρδίτσα και τα Τρίκαλα. Οι γραμμές ήταν μετρικού εύρους, στενότερες από τις σημερινές. Στο ίδιο δίκτυο ανήκε και το τρενάκι του Πηλίου, με ακόμα στενότερη γραμμή, ως τις Μηλιές.

Ο μηχανικός πατέρας ενός ζωγράφου

Την κατασκευή επέβλεψε ο μηχανικός Εβάριστο ντε Κίρικο. Η οικογένειά του ζούσε στον Βόλο, και εκεί γεννήθηκε το 1888 ο γιος του, Τζόρτζιο ντε Κίρικο, που έγινε ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους του 20ού αιώνα. Τα άδεια πλατώματα, οι στοές και τα μακρινά τρένα στους πίνακές του έχουν συχνά διαβαστεί ως αναμνήσεις από την παιδική ηλικία δίπλα στις γραμμές του πατέρα του.

Ατμός, κάμπος και Κιλελέρ

Το δίκτυο χρησιμοποίησε 46 ατμομηχανές μετρικού εύρους. Για δεκαετίες ήταν η ραχοκοκαλιά της θεσσαλικής ζωής: φοιτητές, έμποροι, στρατιώτες, αγρότες που πήγαιναν στα παζάρια. Ήταν και σκηνή της ιστορίας. Το 1910, στον σταθμό του Κιλελέρ, αγρότες που προσπαθούσαν να ανέβουν στο τρένο για ένα συλλαλητήριο στη Λάρισα συγκρούστηκαν με τη χωροφυλακή, σε ένα από τα πιο γνωστά επεισόδια του αγροτικού κινήματος.

Από το μετρικό στο κανονικό

Το 1955 η εταιρεία απορροφήθηκε από τους Σιδηροδρόμους Ελληνικού Κράτους. Το 1960 η γραμμή Λάρισα–Βόλος έγινε κανονικού εύρους. Για χρόνια ο σταθμός του Βόλου είχε τρία εύρη μαζί: κανονικό για τη Λάρισα, μετρικό για την Καλαμπάκα, 60 εκατοστά για το Πήλιο. Το μετρικό τμήμα Βόλος–Βελεστίνο–Παλαιοφάρσαλος έκλεισε το 1999 και το 2001 η γραμμή Παλαιοφάρσαλος–Καλαμπάκα μετατράπηκε σε κανονική.

Σήμερα, από την παλιά εποχή μένουν σταθμοί με πέτρινα κτίρια, κάποια διατηρητέα, και το τρενάκι που ακόμα σφυρίζει στο Πήλιο. Η γραμμή προς την Καλαμπάκα παραμένει εκτός λειτουργίας μετά τις καταστροφές του Daniel, οπότε όποιος θέλει να πάρει το τρένο για τα Μετέωρα πρέπει πρώτα να ελέγξει αν κινείται.