1881, η χρονιά που η Θεσσαλία έγινε ελληνική χωρίς πόλεμο
Με τη Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης του 1881 η Θεσσαλία πέρασε στην Ελλάδα χωρίς μάχη. Τι άλλαξε και τι έμεινε ίδιο για τους αγρότες του κάμπου.
Οι περισσότερες ελληνικές περιοχές έγιναν ελληνικές με πόλεμο. Η Θεσσαλία έγινε με υπογραφές. Το 1881, ύστερα από χρόνια διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις, η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχώρησε τον θεσσαλικό κάμπο στο Βασίλειο της Ελλάδας. Ήταν, όπως έγραψαν αργότερα, η δικαίωση ενός ονείρου αιώνων, που ήρθε όμως με ένα παράξενο κόστος.
Από το Βερολίνο στην Κωνσταντινούπολη
Όλα ξεκίνησαν από τη Συνθήκη του Βερολίνου (1878), μετά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο. Ένα πρωτόκολλό της πρόβλεπε διόρθωση των συνόρων υπέρ της Ελλάδας. Η Υψηλή Πύλη καθυστερούσε. Ακολούθησε η Διάσκεψη του Βερολίνου (1880) και μια αυστηρή διακοίνωση των Μεγάλων Δυνάμεων προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Τελικά, στις 28 Μαρτίου 1881, στην Κωνσταντινούπολη, η Ελλάδα και η Οθωμανική Αυτοκρατορία συμφώνησαν τη γραμμή των νέων συνόρων. Δύο μήνες μετά υπέγραψαν και οι πρέσβεις των Δυνάμεων, και η συμφωνία επικυρώθηκε στις 2 Ιουλίου 1881.
Τι πήρε η Ελλάδα
Η Ελλάδα πήρε τη Θεσσαλία και το τμήμα του νομού Άρτας ανατολικά του Άραχθου. Η Λάρισα, τα Τρίκαλα, η Καρδίτσα, ο Βόλος, τα Φάρσαλα έγιναν ελληνικές πόλεις. Το σύνορο όμως δεν έφτασε ως τον Όλυμπο. Η Ελασσόνα και τα χωριά βόρεια από αυτήν έμειναν οθωμανικά ως το 1912, και μετά τον πόλεμο του 1897 η γραμμή μετακινήθηκε πάλι, με σταθμούς συνόρων στους Γόννους.
Μέσα σε τρία χρόνια ο κάμπος απέκτησε σιδηρόδρομο: το 1884 οι Σιδηρόδρομοι Θεσσαλίας ένωσαν τον Βόλο με τη Λάρισα.
Το παράξενο κόστος
Η συμφωνία είχε έναν όρο που άλλαξε την ιστορία του κάμπου. Το ελληνικό κράτος ανέλαβε να αποζημιώσει τους Οθωμανούς ιδιοκτήτες για τις περιουσίες τους. Δεν είχε τα χρήματα. Έτσι τα μεγάλα τσιφλίκια δεν πέρασαν στους αγρότες που τα δούλευαν. Τα αγόρασαν πλούσιοι Έλληνες της διασποράς, μαζί με τα χωριά που βρίσκονταν μέσα τους.
Οι κολίγοι άλλαξαν αφεντικό, όχι ζωή. Από τα 658 χωριά που προσαρτήθηκαν, τα 460 έμειναν για χρόνια τσιφλίκια. Το «αγροτικό ζήτημα» της Θεσσαλίας έγινε πιο οξύ από ποτέ.
Τα επόμενα τριάντα χρόνια
Από αυτή την αδικία γεννήθηκε το αγροτικό κίνημα. Το 1907 σκοτώθηκε στον Πυργετό ο Μαρίνος Αντύπας, που είχε πάρει το μέρος των κολίγων. Το 1910 ήρθε το Κιλελέρ. Χρειάστηκαν δεκαετίες και μεγάλες απαλλοτριώσεις για να μοιραστεί η γη.
Αν θέλετε να δείτε τη Λάρισα εκείνης της εποχής, κοιτάξτε τις καρτ ποστάλ του Στέφανου Στουρνάρα, όπως αυτή στην αρχή του άρθρου. Μια πόλη χαμηλή, με τζαμιά και μιναρέδες, λίγο πριν αλλάξει για πάντα.
