Πριν από τα Τέμπη, εκεί όπου ο Πηνειός ετοιμάζεται να μπει στο φαράγγι, οι αρχαίοι έχτισαν μια πόλη-φρουρό. Όποιος ήθελε να περάσει από τη Μακεδονία στη Θεσσαλία, έπρεπε να περάσει από τους Γόννους. Σήμερα το χωριό με το ίδιο όνομα είναι μια ήσυχη κωμόπολη ελαιοπαραγωγών, που κρατά όμως τρεις μικρές συλλογές για όποιον ψάχνει την ιστορία του περάσματος.
Πού βρίσκονται
Οι Γόννοι είναι στα βορειοανατολικά του νομού Λάρισας, βόρεια του Πηνειού, στο ύψος των Τεμπών, σε υψόμετρο 90 μέτρων. Τους διασχίζει ένας χείμαρρος με κατάφυτες όχθες που χύνεται στον Πηνειό. Παλιότερα λέγονταν Δερλί. Είχαν 1.909 κατοίκους στην απογραφή του 2011 και ανήκουν στον Δήμο Τεμπών. Η γύρω περιοχή έχει μεγάλη παραγωγή ελιάς και λαδιού.
Η αρχαία πόλη στο Καστρί
Τρία χιλιόμετρα από το σημερινό χωριό, σε ένα ύψωμα που λέγεται Καστρί, βρίσκονται τα ερείπια των αρχαίων Γόννων. Η θέση της πόλης εξηγεί τη σημασία της: έλεγχε την είσοδο των Τεμπών, τον δρόμο ανάμεσα στον Όλυμπο και τον Κίσσαβο. Οι αρχαίοι Γόννοι έκοβαν δικά τους χάλκινα νομίσματα, και από εδώ προέρχεται ένα γνωστό ανάγλυφο του 4ου αιώνα π.Χ. με την Ευρύκλεια να αναγνωρίζει τον Οδυσσέα, που σήμερα βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Τρία μουσεία σε ένα χωριό
Το Λαογραφικό Μουσείο Γόννων λειτουργεί από τον Σεπτέμβριο του 2000 κοντά στην κεντρική πλατεία. Έχει πάνω από 7.000 αντικείμενα και ευρήματα από την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Η έκθεση επικεντρώνεται στη γη: καλλιέργεια, μεταποίηση, αγροτικό σπίτι. Στεγάζεται σε σπίτι του 1855, δωρεά του πανεπιστημιακού Απόστολου Κοντογιάννη.
Η Δημοτική Πινακοθήκη «Ζήση & Κριστιάνε Παπαδημητρίου» εγκαινιάστηκε το 2012 στο παλιό κοινοτικό κτίριο. Και στο Δημοτικό Σχολείο λειτουργεί ένα Μουσείο Σχολικής Ζωής, με αναπαράσταση σχολικής τάξης του 1950, όπου γίνονται εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά.
Το σύνορο του 1897
Οι Γόννοι έχουν και μια πιο πρόσφατη ιστορία συνόρων. Μετά τον πόλεμο του 1897 το σύνορο της Ελλάδας με την Οθωμανική Αυτοκρατορία πέρασε από εδώ. Σώζονται ακόμα δύο σιδηροδρομικοί σταθμοί της οροθετικής γραμμής, ο ελληνικός και ο πρώην τουρκικός.
Πρακτικά
Οι Γόννοι είναι καλή στάση πριν ή μετά από τα Τέμπη. Δείτε το λαογραφικό, ρωτήστε για τους σταθμούς και συνεχίστε για τα Αμπελάκια στην απέναντι πλαγιά ή για το Στόμιο στη θάλασσα.
